Ako upitate nekog iz Turske ko je bio Mustafa Kemal Ataturk, možete biti sigurni da ćete čuti samo najlepše reči. Potpuno drugačije mišljenje o ovom velikom državniku i političaru, koji je stvorio modernu Tursku, sasvim očekivano čućete ako pitanje ko je Ataturk uputite nekom stanovniku Grčke ili Jermenije, recimo.
No, budući da je u pitanju istorijski vrlo značajna ličnost, koja je ostavila neizbrisiv trag u istoriji Turske, kao vrhovni komandant tokom Turskog rata za nezavisnost, Mustafa Kemal Ataturk je naravno ostao omražena ličnost u očima turskih neprijatelja tokom tog rata.
Kemal Ataturk – biografija ukratko
Rođen je 1881. godine u gradu Solunu, koji se danas nalazi u Grčkoj i glavni je grad grčke regije Makedonija. Upravo u tom gradu se nalazi i rodna kuća Mustafe Kemala, koja je pretvorena u muzej. Ataturk je preminuo dana 10. novembra 1938. godine.
Ime je dobio po dedi Mustafi, ocu Ali Rize efendije (tr. Ali Rıza Efendi), njegovog oca. Što se imena Kemal tiče, o tome postoji nekoliko teorija. Podsećanja radi, ime Kemal na turskom jeziku znači onaj koji je savršen odnosno onaj koji je zreo, u slobodnom prevodu. Turski akademik po imenu Afet Inan je izneo teoriju da je ime Kemal Ataturku nadenuo Uskuplu Mustafa Efendi koji mu je predavao matematiku u školi. Druga teorija jeste da je Ataturk sam izabrao to ime, dovodeći ga u vezu sa Namik Kemalom, turskim revolucionarom i državnikom koji je bio vezan za Mladoturski pokret, što je vremenom i dovelo do formiranja savremene turske države.
Bilo kako bilo, Mustafa Kemal Ataturk je za života koristio tri titule i to najpre beg, pa paša i na kraju gazi, što je epitet koji nose ljudi, koji iako nisu više u vojnoj službi, za sobom imaju značajno iskustvo u vojsci.
Prezime Ataturk je Mustafi Kemalu dodato zahvaljujući zakonu, koji je donet 24. novembra 1934. godine. Takođe, taj zakon navodi da apsolutno niko nema pravo da koristi Ataturk osim njega.
Razlog zbog koga je Ataturk rođen u Solunu vezan je za službu njegovog oca. Naime, Ali Riza efendi je nakon ženidbe sa Zubeide Hanm (tr. Zübeyde Hanım ) otišao u službu carine u tadašnjem Selaniku, a danas Solunu, u kome se bavio i trgovinom drvetom.
Porodica je imala još petoro dece, ali su svi oni nažalost rano preminuli.
Nakon očeve smrti, Ataturkova majka se preudaje. Uprkos njenom protivljenju, Mustafa Kemal počinje da pohađa Osnovnu vojnu školu u Solunu, gde i diplomira 1895. godine i to kao četvrti u svojoj klasi. Školovanje nastavlja u gradu Monastir, u Vojnoj pripremnoj školi. Danas je tu, na drugom spratu zdanja i muzejska postavka posvećena ovom značajnom državniku.
Značaj Mustafe Kemala Ataturka
Nakon učešća u značajnim borba, te u Prvom i Drugom balkanskom ratu, pored ostalih, Mustafa Kemal Ataturk kasnije postaje i vojni ataše u turskoj ambasadi u Sofiji, u Bugarskoj.
U potonjim godinama, Kemal Ataturk daje značajan doprinos tokom borbi, te kasnijeg Prvog svetskog rata. Međutim, možda i najznačajniji doprinos Ataturk daje u toku Turskog rata za nezavisnost.
Pored toga što se smatra osnivačem Republike Turske, Mustafa Kemal Ataturk je bio i prvi predsednik Turske. Reforme koje je Ataturk uveo utrle su put Turskoj kakvom je danas poznajemo.
Mustafa Kemal Ataturk – zanimljivosti
- Postoje istraživači koji smatraju da je Ali Riza efendi, otac Mustafe Kemala Ataturka zapravo bio albanskog porekla, navodi turska „Wikipedija“.
- Prema zakonu koji je donet dana 25. jula 1851. godine i to čak 13 godina nakon njegove smrti, u Turskoj mora biti zaštićeno sećanje na Ataturka i to do strane bilo kog državljanina Republike Turske. Predviđena je kazna do tri godine zatvora, ukoliko neko uvredi lik i delo ovog značajnog državnika.
- Širom zemlje postoje spomenici posvećeni Ataturku, dok se mauzolej njemu posvećen, koji je monumentalan, nalazi u Ankari, glavnom gradu Turske.
- Drugačiji naziv za Ataturkove reforme je Turska revolucija.
- Politička ideologija koja je upravo na idejama Mustafe Kemala zasnovana poznata je kao kemalizam, odnosno ataturkizam.
- Modernizacija turskog društva je osnov reformi, koje su sprovedene Ataturkovom zaslugom.
- Stopa pismenosti u Turskoj povećana je skoro četiri puta u toku decenije upravo zahvaljujući reformama koje je uveo Mustafa Kemal Ataturk.
- Zahvaljujući tim reformama Turkinje dobijaju pravo glasa zvanično.
- Kada je uveden Zakon o kapama 25. novembra 1925. godine, to je značilo da je ukinuta obaveza nošenja fesa i da je u upotrebu uvedeno korišćenje kapa u zapadnom stilu, čija je boja bila crna.
- Prvi put je izbor za Mis Turske održan 1929. godine. Razlog za to bio je vezan za tendenciju Ataturkovog režima, koja se odnosila i na promovisanje žena koje bi trebalo da budu uzori i koje je Mustafa Kemal Ataturk smatrao „Majkama nacije“.
- Odlukom Ataturkove Vlade je u Turskoj počeo da se koristi gregorijanski kalendar i to od dana 1. januara 1926. godine.
- Nova prestonica formirane Turske republike postaje Ankara.
- Obrazovanje je mnogima postalo dostupnije upravo zahvaljujući reformama koje je sproveo Mustafa Kemal Ataturk. Smatra se velikim pristalicom obrazovanja devojaka i žena.
- U okviru programa koji se odnosio na modernizaciju turskog jezika, Ataturk je usvojio ne samo korišćenje latiničnog pisma, nego i „čišćenje“ jezika od reči, koje su pozajmljene iz drugih jezika.
