Mnoga sredstva koriste pripadnici snaga bezbednosti jedne zemlje u želji da demonstracije građana i proteste stave pod kontrolu. I dok su to uglavnom topovski udari i suzavac, postoje i druga sredstva, među kojima je i “zvučni top”.
Međutim, “zvučni top” u Srbiji je zabranjen, pa je ta tema izazvala reakcije nadležnih.
Kako prenosi “Danas” za N1 je 15. marta 2025. godine vojni analitičar Aleksandar Radić izneo tvrdnju da je tokom 15-minutne tišine za 15 stradalih u padu nadstrešnice u Novom Sadu, tokom mirnih, studentskih protesta u Beogradu, policija upotrebila “zvučni top”.
Da se to nije zapravo dogodilo, rekao je ministar unutrašnjih poslova Republike Srbije, Ivica Dačić. Na taj način je demantovao te tvrdnje. Kako prenosi “Telegraf” ministar je za N1 tim povodom izjavio sledeće:
U toku današnje 15-minutne tišine MUP Srbije nije koristio “zvučni top” jer korišćenje tog zvučnog oružja nije u skladu sa zakonom. MUP Republike Srbije u skladu sa zakonom koristi isključivo i zakonom dozvoljena sredstva. Sve činjenice o tome šta se desilo utvrđivaće nadležni organi.
Šta je zvučni top?
Ne može se reći da je “zvučni top” nov način za kontrolu protesta i demonstracija. U pitanju su, zapravo uređaji koji koriste specifičan, izuzetno jak zvuk, kako bi proteste stavili pod kontrolu.
Prvi put je “zvučni top” razvijen za vojne svrhe, da bi kasnije bio na raspolaganju i policijskim snagama u svetu.
Iako posledice koje može da izazove nisu vidljive, u pojedinim slučajevima može da izazove čak i trajno oštećenje sluha. U principu, kada se aktivira “zvučni top” posledice su uglavnom glavobolja, zujanje u ušima i dezorjentisanost. Ponekad se može javiti i bol u ušima, koji je uglavnom kratkotrajan.
I dok su u nekim zemljama “zvučni topovi” strogo zabranjeni, postoje i zemlje u kojima je upotreba tih sredstava i dalje dozvoljena.
“Zvučni top” opasnosti
Poznat i kao LRAD (Long Range Acoustic Device), “zvučni top” je uređaj koji je namenski dizajniran da emituje zvuk. Međutim problem je u tome što taj zvuk ima ekstremnu jačinu i to često preko 150 decibela. Podsećanja radi, to je nivo koji nadmašuje buku aviona pri poletanju i daleko prevazilazi prag bola koji ljudsko uvo može da podnsese.
Uz to “zvučni topovi” imaju mogućnost da šalju visoko fokusirane talase zvuka, te da ih usmeravaju na određene ciljeve i to uz pomoć takozvanog akustičnog snopa.
Osnovna svrha koju ovaj uređaj ima odnosi se na kontrolu okupljanja, odnosno na razbijanje demonstracija i protesta. a to kakav će efekat i posledice imati “zvučni topovi” zavisi i od podešavanja frekvencije i od jačine zvuka, ali i od toga koliko je neko blizu.
Ukoliko su u pitanju slabije jačine zvuk a i niže frekvencije, može izazvati vrtoglavicu, zujanje u ušima i osećaj pritiska u grudima. Kada su u pitanju jači zvuci i više frekvencije, “zvučni top” može da izazove izuzetno oštar i jak bol u ušima, pa i gubitak ravnoteže. Kada dođe do dugotrajne izloženosti, može čak da izazove i trajno oštećenje sluha.
Osim što služi za razbijanje protesta, LRAD uređaji ili “zvučni topovi” se koriste i za komunikaciju na velikim udaljenostima, naročito u vojsci i pomorstvu. Međutim, njihova upotreba protiv civila sve češće se dovodi u pitanje zbog potencijalnih zdravstvenih rizika i etičkih dilema koje nosi.
Kako se zaštititi od zvučnog topa?
Mora se priznati da zaštita od zvučnog topa nije jednostavna. Ipak, postoje određene mere koje mogu smanjiti njegov uticaj.
Najefikasnija odbrana je fizička udaljenost. Naime, snaga zvučnog talasa opada sa rastojanjem, pa povlačenje iz zone dejstva može značajno umanjiti negativne efekte koje “zvučni top” ima.
Pored toga, zaštita ušiju može pomoći, iako standardni čepići za uši nisu uvek dovoljni. Specijalizovane slušalice sa zvučnom izolacijom, kakve koriste radnici u specifičnim uslovima rada, mogu značajno smanjiti izloženost.
Konačno, ako se nađete u situaciji gde se koristi “zvučni top”, važno je ostati smiren i pokušati da zaštitite uši rukama ili improvizovanim materijalima. Pokrivanje ušiju i sklanjanje iza prepreka može umanjiti intenzitet zvuka i smanjiti njegove štetne efekte.
Iako se “zvučni topovi” predstavljaju kao “nekonvencionalno oružje” koje ne ostavlja trajne posledice, njihova upotreba u urbanim sredinama postavlja ozbiljna pitanja o balansu između kontrole i prava na protest.
