Ukoliko neko pokuša da čoveku iz Valjeva kaže da je on Valjevčanin, naići će na neodobravanje. Iako nije baš najjasnije zbog čega je taj termin u srpskom jeziku uopšte u upotrebi, činjenica je da gotovo svaki Valjevac na njega gleda sa neodobravanjem.
U nekadašnjem udžbeniku srpskog jezika za srednje škole, čuvenoj „Žutoj gramatici“, čiji su autori Živojin Stanojčić, Ljubomir Popović i Stevan Micić postoji jasno objašnjenje da li su Valjevčani ili Valjevci ljudi iz tog grada? Mada, istini za volju, termin Valjevčanin deluje vrlo robusno i neprirodno, pa se odgovor sasvim logično i nameće.
Pretpostavka je da je pojam Valjevčani skovan po ugledu na recimo Kraljevčani ili Užičani, iako logika baš i nije najjasnija u tom slučaju.
Čovek iz Valjeva je…
Da bi se znao odgovora na pitanje da li su Valjevčani ili Valjevci stanovnici ovog grada, mora se znati i kako se tvore imenice koje imaju značenje stanovnika nekog grada ili zemlje.
U već pomenutoj „Žutoj gramatici“, odnosno udžbeniku za sva četiri razreda srednjih škola, čiji je pun naziv „Savremeni srpskohrvatski jezik i kultura izražavanja“ na stranici 128 izdanja iz 1989. godine navedeno je sasvim jasno kako se tvore imenice, koje su izvedene i imaju značenje kako stanovnika, tako isto i naroda i veroispovesti, a koje stoje prema motivnim rečima, ali i njihovim tvorbenim osnovama, kao i sa sufiksom.
Sufiksi koji su u upotrebi su:
- – janin
- – anin
- – in
- – ac
- – anac
- – janac
Možda sve ovo zvuči pomalo zbunjujuće, pa ćemo se poslužiti primerima.
Znamo da je stanovnik Atine, Atinjanin, a ne Atinac. U tom slučaju se dodaje sufiks – janin na osnovu imenice Atina, pa to izgleda ovako: Atin+janin – Atinjanin. Prisutna je i glasovna promena jotovanje. Prema istom principu se tvore i termini Norvežanin i Egipćanin, recimo.
Drugi primer koji je naveden u pomenutom udžbeniku je Zadranin – Zadar (Zadr+anin) i Srbin – Srbi (Srb+in). Imenice Mačvanin i Čačanin se grade po istom principu kao imenica Zadranin, dok se imenice Arapin i Bugarin grade kao i imenica Srbin.
Valjevčani ili Valjevci?
Termin Valjevac, odnosno Valjevci nastaje dodavanje sufiksa –ac na osnovu. U tom smislu i nema dvoumljenja oko toga da li su Valjevčani ili Valjevci stanovnici ovog grada.
Dakle, kada se na osnovu imenice Valjevo doda taj sufiks, to izgleda ovako:
Valjev+ac
Imenica Zaječarac, koja označava stanovnica Zaječara, ali i Primorac se grade po istom principu.
