Iako naziv jednog od manastira u Srbiji budi ne tako lepe asocijacije, manastir Mrtvica je bio i ostao duhovno središte naroda tog kraja. Nema jasnih podataka ni o tome ko je, a ni kada tačno izgradio manastir u ataru istoimenog sela nadomak Vladičinog Hana, ali postoje indicije da je izgrađen na mestu izuzetno značajnog utvrđenja.
Isto tako nema preciznih podataka ni o poreklu naziva sela i manastira. Jedno tumačenje je da naziv Mrtvica vodi poreklo od nekog tragičnog događaja, kada je selo zamrlo. Postoji i drugačije viđenje ovog naziva. Ono se vezuje za „mrtvilo“, odnosno mir koji na tom području, bez sumnje vlada.
Veruje se da je na uzvišenju, udaljenom tek nešto manje od 15 kilometara od Vladičinog Hana nekada postojala tvrđava. Njena primarna uloga bila je kontrola pristupa Grdeličkoj klisuri.
Manastir Svete Bogorodice Mrtvica
Pouzdano se zna da je manastir Mrtvica posvećen prazniku Uspenja presvete Bogorodice. Nalazi se baš na samom ulasku u fascinantnu Grdeličku klisuru, na jednom uzvišenju. Najbliže naseljeno mesto je Vladičin Han, koje je udaljeno nešto manje od 15 kilometara od ove omanje Svetinje.
Lokacija na kojoj se nalazi manastir kod Vladičinig Hana takođe je vrlo zanimljiva, kao i sama svetinja, na kojoj se uočavaju različite graditeljske faze.
Plato na kome se nalazi Mrtvica uzdignut je taman toliko da se može posmatrati značajni deo klsiure. Upravo zbog pozicije koju zauzima, veruje se da je tu nekada postojalo vrlo važno utvrđenje. Njegova primarna svrha najverovatnije je bila usmerena na kontrolu prolaska kroz klisuru.
Manastir kod Vladičinog Hana
Temelji tog utvrđenja, ali i moguće prvibitne svetinje koja je tu bila podignuta datiraju, kako navodi „Eparhijavranjska“ najverovatnije iz perioda između petog i šestog veka. Sasvim dovoljno da se razume i zašto se manastir Presvete Bogorodice Mrtvica smatra jednim od možda i najstarijih na tom području.
Frskoslikarstvo rađeno je u prepoznatljivom vizantijskom stilu. Istraživanjima je utvrđeno da je unutrašnjost oslikana u drugoj polovini 19. veka. U određenim delovima ove Svetinje uočavaju se i raniji slojevi fresaka, što sasvim jasno govori o tome da je manastir Mrtvica izgrađen dosta ranije.
Ikonostas manastira krasi ukupno 25 ikona. Utvrđeno je da je ikonostast izrađen relativno skoro. Tačnije tokom druge polovine 19. veka.
Tek pre nešto više od decenije, manastir Mrtvica dobija i drvenu zvonaru. Zanimljivo je pomenuti da se na manastirskom zvonu nalazi i grb nekadašnje Kraljevine Srbije, kao i natpis iz koga se može saznati da su stanovnici tog kraja darovali zvono ovoj zanimljivoj Svetinji. Takođe je na natpisu navedeno i da je Jovan Đ. Petrović, koji je te 1892. godine bio šef železničke stanice u Džepu, naročito zaslužan za postavljanje ovog zvona, koje je 1997. godine preliveno.
Izuzev ove, po mnogo čemu interesantne Svetinje, tu se nalazi i manastirski konak, koji je podignut početkom ovog milenijuma.
Kadkakozasto.com / B.A.
