Na području koje je tokom srednjeg veka zauzimala jedna od županija, u blizini Plužina, nalazi se danas manastir Piva. Pripada Eparhiji Budimljansko-nikšićkoj Srpske pravoslavne crkve.
Glavna manastirska crkva posvećena je prazniku Uspenja Presvete Bogorodice.
Prvobitno je manastir Piva bio izgrađen na mestu, na kome je istoimena reka izvirala. Međutim, kako je vreme odmicalo, javila se potreba za gradnjom hidroelektrane na tom području. Sve to je rezultiralo izmeštanjem ove Svetinje.
Za razliku od nekig drugih, prvobitni manastir Piva je maksimalno očuvan, uzevši u obzir da je tom prilikom kompletno izmešten. Kao posebna zanimljivost koja se vezuje uz ovu Svetinju, ističe se podatak da je 13 godina ukupno trajala gradnja manastira, ali i da je isto toliko godina bilo potrebno da bi prvobitni manastir bio prenet na novu lokaciju.
Manastir Piva u Crnoj Gori
U vreme dok je bio mitropolit hercegovački je Savatije Sokolović kao svoju zadužbinu podigao Pivski manastir. Podsećanja radi, on je bio u rođačkim odnosima sa patrijarhom srpskim Makarijem i Mehmed pašom Sokolovićem, koji je, iako silom prilika janičar, učinio mnogo toga za svoj narod.
U tri faze je građena ova Svetinja, krajem 16. veka i u prvim decenijama narednog. Za početakgodine gradnje uzima se 1573., a izrada živopisa završena je konačno 1626. godine. Gradnja je trajala sve do 1586. godine, a zatim je usledila izrada fresaka na svodu u okviru priprate, te na kraju i živopisanje ostalih delova unutrašnjosti manastira.
Veruje se da je na mestu, na kome se nalazio stari manastir Piva nekada postojala Svetinja, takođe posvećena istom prazniku.
Manastir Piva freske
Pored toga što se riznica ove Svetinje smatra najbogatijom među svim srpskim pravoslavnim manastirima na području Crne Gore, freske ovog manastira se smatraju izuzetno značajnim.
Na ktitorskoj kompoziciji se uočava Mehmed paša Sokolović kako maketu crkve predaje Savatiju. Ono po čemu je ta kompozicija posebna jeste prirodna veličina prikazanih figura. Veruje se da je kompozicija takva zato što je upravo Mehmed paša značajno pomagao svom rođaku da sagradi ovaj manastir.
Pivski manastir zanimljivosti
- Osim po tome što je u potpunosti izmešten sa prvobitne lokacije na današnju, kojom prilikom je sačuvana u potpunosti njegova unutrašnjost, manastir Piva je poznat i po narodnim predanjima, koja ga prate.
- U vreme kada je bio muselim na tom području, Smail aga Čengić je, prema predanju, navraćao u Pivski manastir ne bi li se simbolično poklonio Mehmed paši Sokoloviću, koji je u prirodnoj veličini prikazan na ktitorskoj kompoziciji.
- Čuveni junak, Baja Pivljanin je baš pred vratima ove Svetinje ubio u svoje vreme nekog Turčina. Zrno iz puške kojom je to učinio bilo je i u zidu glavne manastirske crkve.
- Kažu da je Mehmed paša Sokolović, neposredno pre nego što je ispustio dušu, odlučio da još jednom pomogne svom rođaku u gradnji ove Svetinje. Zato je uputio tovar olova iz tadašnjeg Carigrada, kako bi manastir Piva dobio odgovarajući krovni prekrivač. Dok je tovar putovao prema Plužinama, paša je preminuo, što su Turci iskoristili da ukradu olovo i njime prekriju svoju Svetinju, koja se tu nekada nalazila.
- Na lokaciju na kojoj se i danas nalazi, Pivski manastir prenet je 1982. godine.
- Freske manastira Piva zauzimaju površinu od fascinantnih 1.260 metara kvadratnih.
- Najveći broj ikona u ovoj Svetinji izradio je Longin, koji je u to doba važio za najboljeg ikonopisca i slikara.
- Mnogi predmeti koji su danas deo bogate riznice datiraju iz perioda kada je izgrađen manastir Piva.
- Uz čestice Časnog Krsta Gospodnjeg, u ovoj Svetinji se nalaze i delovi moštiju Svetog Grigorija Bogoslova, kao i ruka Svetog kralja Uroša Nemanjića, zatim delovi moštiju Svetog sveštenomučenika Elevterija i Svetog Grigorija Jermenskog,te 11 delova moštaiju nekih Svetitelja kojima se ne znaju imena.
