Jedna od najpoznatijih društvenih igara na svetu, monopol je svojevrstan simbol kapitalizma, trgovine i strateškog nadmudrivanja. No, priča o njegovom nastanku mnogo je slojevitija i intrigantnija nego što bi se na prvi pogled moglo pomisliti.
Koreni društvene igre Monopol (engl. Monopoly) sežu do početka 20. veka, u vreme kada su Sjedinjene Američke Države prolazile kroz brze industrijske promene. U tom periodu, Lizzi Megi, američka dizajnerka igara i socijalna aktivistkinja, kreirala je 1904. godine igru pod nazivom The Landlord’s Game (Igra veleposednika). Njena ideja bila je da kroz igru prikaže opasnosti neobuzdanog kapitalizma i monopola, inspirisana ekonomskim idejama Henri Džordža, koji je zagovarao oporezivanje vlasnika zemljišta kako bi se smanjile ekonomske nejednakosti.
Megi je osmislila igru sa dvostrukim pravilima: jednim gde igrači sticanjem nekretnina i podizanjem kirija iscrpljuju protivnike, i drugim, gde svi igrači zajedno profitiraju. Njena vizija je bila edukativna. I zahvaljujući tome, igrači su kroz igru mogli da uoče kako monopol vodi ka ekonomskoj nepravdi.
Nastanak društvene igre Monopol
Međutim, igra nije doživela veliki uspeh u svoje vreme. Tokom narednih decenija, različiti entuzijasti i amateri prilagođavali su i modifikovali The Landlord’s Game, igrajući je u kućnim varijantama. I onda na scenu stupa Klčar Darou, prodavac grejalica iz Filadelfije, koji je 1930-ih godina naišao na verziju ove igre i odlučio da je usavrši i komercijalizuje.
Darou je dodao prepoznatljive elemente koji danas definišu Monopol: šarene kartice, različite nekretnine sa imenima stvarnih lokacija u Atlantik Sitiju, papirni novac i čuvene figurice.
Godine 1935. prodao je prava na igru kompaniji Parker Brothers, koja je kasnije postala deo Hasbro-a.
Priča o nastanku Monopola dobila je zanimljiv preokret kada je otkriveno da je Darou samo preuzeo i prilagodio postojeću igru Lizzi Megi, koja nije dobila zasluženo priznanje ni materijalnu naknadu. Kompanija Parker Brothers kasnije otkupljuje prava od Megi za simboličnu sumu, ali istinska priča o nastanku igre dugo je bila u senci.
Društvena igra Monopol ubrzo postaje globalni fenomen. Njegova jednostavna, ali izazovna pravila, kao i prilika za igrače da se upuste u kupovinu, prodaju i pregovaranje, čine ga izuzetno privlačnim. Igra je tokom godina evoluirala, sa brojnim specijalnim izdanjima inspirisanim gradovima, filmovima, sportskim timovima i pop-kulturom.
Interesantno je da je Monopol bio zabranjen u nekim zemljama tokom istorije, posebno u komunističkim režimima, zbog svoje glorifikacije kapitalizma.
Zanimljivo je da iako mnogi kritikuju igru zbog njenog dugog trajanja i potencijalnih frustracija koje izaziva, upravo ta dinamičnost i nepredvidivost držale su je u vrhu među društvenim igrama decenijama.
Pored toga što je Monopol društvena igra, on je i priča o ljudskoj prirodi, ambiciji i ironiji što je igra dizajnirana u osnovi kao upozorenje protiv monopola, vremenom postala najpoznatiji simbol istog.
