Koliko život može da bude surov, dokaz je i sudbina koja je pratila prvu srpsku pesnikinju, despoticu Jelenu Mrnjavčević. Istorijski će ostati upamćena kao monahinja Jefimija Mrnjavčević.
Poslednje dane provela je u tihovanju, u manastiru Ljubostinja, zajedno sa mnogim srpskim udovicama nakon Kosovskog boja. Upravo u tom srpskom manastiru, nadomak Trstenika, sahranjena je monahinja Jefimija, ali i monahinja Evgenija, što je bilo monaško ime srpske kneginje Milice Hrebeljanović, koja je i podigla Ljubostinju kao svoju zadužbinu.
Jefimija Mrnjavčević
Smatra se da je oko 1350. godine rođena Jelena. Njen otac bio je gospodar Drame, kesar po imenu Vojihn. U to doba Srbijom je vladao car Dušan.
Udala se za srpskog despota Uglješu Mrnjavčevića, koji je u to doba vladao oblašću oko Sera u današnjoj Grčkoj.
Tri smrti, tri najznačajnije osobe za Jelenu, obeležile su njen život.
Prvo joj umire otac, a zatim i sin Uglješa, koji je bio star samo četiri godine. Nakon toga, u Maričkoj bici gine i njen suprug, Uglješa Mrnjavčević, kada je Jelena imala tek oko 22 godine.
I nije to jedino što je bilo surovo u njenoj sudbini. Grobovi njenog oca i njenog sina nalaze se u manastiru Hilandar, na Svetoj Gori. U naosu manastira se nalazi grob njenog sina, a grob Jeleninog oca je u priprati. Međutim, Sveta Gora je zabranjena ženama za posetu, što je značilo da Jelena nije mogla da poseti ni sinovljev, a ni očev grob.
Šta je napisala monahinja Jefimija?
Iako je Pohvala knezu Lazaru najpoznatije i najznačajnije delo monahinje Jefimije, pre toga je ona sačinila i mali diptih, koji je posvetila svom ranopreminulom sinu.
Kako je pojašnjeno na sajtu Digitalne riznice Hilandara, diptih je „dvostruka ikonica“. Smatra se da je sačinjen u periodu između 1368. i 1371. godine. Sa jedne strane prikazana je u duborezu Bogorodica sa prorocima, dok je Gostoljublje Avramovo među apostolima prikazano na drugoj ikonici.
Osim okova od srebra, ovaj diptih je imao i ukrase, izrađene od bisera i poludragog kamenja u plavoj i crvenoj boji. Osim srebrnih korica, diptih sadrži i one koje su pozlaćene.
Pohvala knezu Lazaru
Nakon što je u Maričkoj bici stradao despot Ugnješa Mrnjavčević, ali i njegov brat Vukašin, Jelena spas pronalazi na dvoru tadašnjeg kneza, Lazara Hrebeljanovića. Podsećanja radi, u to doba Jelena je bila stara tek oko 22 godine. Ipak, uprkos mladosti, budući žena koja je osetila svu surovost života na svojoj koži, Jelena odlučuje da se zamonaši.
U želji da se barem na neki način oduži srpskom knezu, monahinja Jefimija Mrnjavčević ostavlja delo, koje se smatra možda i najznačajnijim delom srednjevekovne srpske književnosti.
Ono po čemu je specifična Pohvala knezu Lazaru jeste što je monahinja Jefimija Mrnjavčević za izradu koristila pozlaćenu žicu. Stihove je vezla na platnu crvene boje, čije su dimenzije bile 99×66 centimetara. Namena mu je bila da se koristi kao pokrov za glavu kneza Lazara i danas se nalazi u manastiru Ravanica, nadomak Ćuprije.
Da se ne zaboravi ni to da su monahinja Jefimija i monahinja Evgenija, odnosno nekadašnja despotica Jefimija Mrnjavčević i nekadašnja srpska kneginja Milica Hrebeljanović, zaslužne za prenos moštiju Svete Petke iz Trnova u tadašnju Srbiju.
Monahinja Jefimija je preminula oko 1405. godine u srpskom manastiru Ljubostinja, u kome se i nalazi njeno večno počivalište.
Kadkakozasto.com/B.A.
