Osnovna svrha koju ozonski omotač ima jeste da štiti planetu. Omotač, koji se nalazi 15 do 30 kilometara iznad planete, u stratosferi, štiti život na Zemlji od sunčevog ultraljubičastog zračenja. I upravo tu se javljaju i ozonske rupe.
Zapravo, ako dođe do oštećenja ozonskog omotača, to i te kako može imati negativne posledice na život na planeti Zemlji. Osim na zdravlje ljudi i svih živih bića, oštećenje ozonskog omotača može da se negativno odrazi i na životnu sredinu.
Oštećenja tog omotača poznata su kao ozonske rupe. No, iako imaju takav naziv, to zapravo nisu rupe u pravom smislu te reči.
Šta su ozonske rupe?
U osnovi, ozonske rupe predstavljaju oštećenje ozonskog omotača, koji se nalazi u stratosferi. Reč je o delovima omotača, u kojima je prisutno manje ozona, što dovodi do pojave poznate kao ozonske rupe.
U periodu od avgusta do oktobra se na južnoj Zemljinoj hemisferi, na području iznad Antarktika početkom proleća javlja polje osiromašenog ozona. Iz tog razloga se posebno prati taj region i to uz pomoć najpreciznijih instrumenata, kako bi se pratilo i da li se smanjuju ozonske rupe i kako se generalno ponašaju ti delovi ozonskog omotača.
Ono što je do sada poznato jeste da sve do 1979. godine nisu bile poznate ozonske rupe. Vrednost ozona se meri u Dobsonovim jedinicama. Sve do te godine ukupna vrednost ozna je bila do 220 Dobsonovih jedinica, navedeno je na sajtu NASA.
Zapravo se tih 220 jedinica navode kao granica između normalnog nivoa ozona u omotaču i onoga koji se smatra niskim i koji potencijalno može da dovede do pojave ozonskih rupa.
Šta oštećuje ozonski omotač?
Hemijska jedinjenja poznata kao hlorofluorugljenici, skraćeno CFS primaran su razlog zbog čega nastaju ozonske rupe. Međutim, oni se ne oslobađaju odmah u stratosferu, već je to proces koji može trajati i godinama.
Iako se freoni smatraju najznačajnijim razlogom za nastanak ozonskih rupa, oni u kojima je prisutan i hlor se zapravo smatraju mnogo više opasnim za ozonski omotač.
Mnogima je freon poznat kao pogonsko sredstvo frižidera i zamrzivača, ali se ta vrsta gasa koristi i u drugim rashladnim sistemima. Ne rastvaraju se u vodi, a kada dospeju u stratosferu mogu da dovedu do nastanka ozonskih rupa.
U pitanju dve vrste freona i to:
- CFS – sadrže hlor, fluor i ugljenik
- HCFC – sadrže vodonik, hlor, fluor i ugljenik
Osnovna svojstva freona jesu odsustvo mirisa i boja, kao i nezapaljivost. Međutim, upravo se freoni smatraju najvećim zagađivačima životne sredine.
Nakon što dospe u stratosferu, freon reaguje sa ozonom iz stratosfere, što dovodi od oštećenja ozonskog omotača i pojave ozonskih rupa.
Osim u različitim rashladnim uređajima i sistemima, freoni se koriste i u brojnim fabričkim pogonima, ali i u klima uređajima.
Sa ciljem zaštite ozonskog omotača i potencijalnog sprečavanja nastanka ozonskih rupa, otkrivene su nove, alternativne opcije koje bi trebalo da zamene upotrebu freona.
Kadkakozasto.com/B.A.
