Na području centralnog dela azijskog kontinenta nalazi se Turkmenija, odnosno Turkmenistan, kako je češće pominjani naziv te države. U pitanju je zemlja, po mnogo čemu specifična, koja ima izlaz na Kaspijsko more.
Osim sa Avganistanom, Turkmenistan granice deli i sa Uzbekistanom, Kazahstanom i Iranom.
Zemlja jeste organizovana kao republika, ali sa totalitarnom diktaturom i na njenom čelu je predsednik. Od tadašnjeg Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika (SSSR) je dana 27. oktobra 1991. godine proglašena nezavisnost Turkmenistana, koja je zvanično priznata nešto više od mesec dana docnije.
Turkmenistan zemlja
Prema trenutno aktuelnoj administrativnoj podeli, Turkmenistan obuhvata pet vilajeta, odnosno pet pokrajina. Glavni grad zemlje je Ašhabad i on je u administartivnom smislu okarakterisan kao nezavistan.
Osim vilajeta Balkan i Mari, na području zemlje se nalaze i pokrajina Dašoguz, zatim pokrajine Ahal i Lebal. Po površini je najveća pokrajina Balkan.
Kada se pomene Turkmenistan pustinja je verrovatno prvo što svima padne napamet. U suštini, to je i očekivano, budući da pustinja Karakum prekriva bezmalo celokupnu teritoriju zemlje, odnosno između 70 i 90 procenata njene ukupne površine.
Manat je zvanična valuta u zemlji i u opticaju je počev od 1993. godine. U jednom manatu je 100 tengi. Kasnije, 2009. godine je novi manat uveden. Njegova vrednost bila je pet hiljada starih za jedan novi manat. U trenutku pisanja ovog teksta (maj 2025. godine) jedan turkmenistanski manat vredi 0,25 evra.
Gde se nalazi Turkmenistan?
Po površini koju zauzima, Turkmenistan se nalazi na 52. mestu na celom svetu. Jedna od najređe naseljenih azijskih zemalja je Turkmenistan. U ovoj zemlji živi najmanji broj ljudi posmatrano sa aspekta zemalja na području Centralne Azije.
Nalazi se u centralnom delu Azije. Turkmenistan granice ima sa četiri zemlje i to Iranom, Kazahstanom, Avganistanom i Uzbekistanom.
Klimatski posmatrano, na području zemlje preovlađuju kontinentalna i pustinjska klima. U periodu od januara do maja se beleži najveća količina padavina. Nešto više od 50 stepeni Celzijusa je najviša ikada zabeležena temperature vazduha u Turkmenistanu.
Na nadmorskoj visini od 2.912 metara se nalazi Kopet Dag, planinski venac, koji je ujedno i jedan od viših u zemlji, dok je Ajribaba najviši vrh Turkmenistana. Deo je planinskog lanca Kugitangtau i uzdiže se na 3.137 metara iznad nivoa mora.
Oko 1.750 kilometara je duga obala Turkmenistana na Kaspijskom moru.
Turkmenistan zanimljivosti
Među zemljama koje imaju najveće rezerve prirodnog gasa na celom svetu nalazi se i Turkmenistan i to na visokom, petom mestu.
Darvaza gasni krater, poznat i kao Vrata pakla, ali i Kapije pakla, jedna je od najpoznatijih lokacija u Turkmenistanu. Nalazi se u vilajetu Ahal i to u samom srcu pustinje Karakum. Dubina kratera se procenjuje na oko 30 metara, dok su Vrata pakla u prečniku široka između 60 i 70 metara. Posebno je zanimljivo što je do pojave ovog kratera došlo ljudskom greškom.
U vilajetu Mari, koji se nalazi u pustinjskoj oazi, nekada je postojao i drevni grad Merv. Pored toga što je uvršten na Listu kulturne baštine UNESCO-a, smatra se i izuzetno značajnim u istorijskom smislu. Danas je to jedan od drevnih gradova na Putu svile, koji je najbolje očuvan.
Ulijski Balkan ili Uljski Balkan deo je Balkanskog planinskog venca u Turkmenistanu i nalazi se na području pustinje Karakum. Ono po čemu je taj deo planina poznat jesu arheološa otkrića, koja ukazuju na to da su još u periodu kamenog doba ljudi tu obitavali.
U okviru Prirodnog rezervata Hazar, u vilajetu Balkan nalazi se i ostrvo Ogurčinski. Specifično je po tome što je namenjeno gazelama, koje tu mogu da slobodno žive i da se razmnožavaju. Na tom ostrvu se nalazi i Svetilište Ogurdžali.
U Lebapskom regionu, u severoistočnom delu Turkmenistana nalazi se Plato dinosaurusa (turkmenski Dinozawlar platosy). Na ovom arheološkom nalazištu nalazi se najveća koncentracija otisaka stopala tih životinja. Plato ima širinu od oko tri i dužinu od oko četiri stotine metara. Do sada je uočeno oko 2.500 otisaka stopala dinosaurusa na tom području.
Tradicionalna kapa koja se izrađuje od ovčije kože i namenjena je isključivo muškarcima nosi naziv tellek. Osnovna svrha koju ima jeste održavanje optimalne telesne temperature tokom cele godine, budući da Turkmeni poreklo vode od nomadskih plemena, pa su morali i da pronađu način da se zaštite tokom seljenja.
Jelo plovo jedno je od najpoznatijih nacionalnih jela turmenske kuhinje. Nalikuje našem pilavu i podrazumeva kombinaciju pirinča i šargarepe sa mesom i odabranim začinima, s tim što se priprema prženjem u tiganju.
Jezero Altin Asir kole ili jezero Karakum, nalazi se u istoimenoj pustinji. Poznato je i kao Jezero Zlatnog doba i veštačkog je porekla, a još uvek je u fazi punjenja. Smešteno je u depresiji Karašor i procenjuje se da bi moglo da dostigne dubinu od 70 metara, dok će zauzimati površinu od oko dve hiljade kvadratnih kilometara.
Glavni grad Turkmenistana, Ašhabat je poznat po fascinantnim građevinama izrađenim od mermera. Budući da ih uopšte nije malo, to je Ašhabat deo Ginisove knjige rekorda i to upravo po tome što ima najveću gustinu građevina izrađenih od mermera od svih gradova u svetu.
Samo jedna zemlja na celom svetu je od strane Ujedinjenih Nacija priznata kao neutralna i to je Turkmenistan.
Iranski verski reformator po imenu Zaratustra bio je najverovatnije rođen u gradu Tadžen, u današnjem Turkmenistanu, koji se nalazi u vilajetu Ahal.
Jedan od najbolje očuvanih karavansaraja iz srednjeg veka na području Azije nalazi se u Turkmenistanu i to u Labapskom regionu, nedaleko od granice sa Uzbekistanom.
Zbog strogih zakona prema strancima, ali i ograničenja sloboda, te nesvakidašnjih zakona koji se često karakterišu i kao bizarni, Turkmenistan se smatra zemljom koja je među najslabije posećenima na celom svetu.
Turkmenistan tokom druge sedmice meseca avgusta obeležava nacionalni praznik, koji je izuzetno zanimljiv. U pitanju je Dan dinja, budući da su dinje koje se proizvode u Turkmenistanu poznate kao izuzetno sočne i ukusne.
Koliko su tepisi značajni u Turkmenistanu pokazuje i podatak da više od oko hiljadu eksponata sadrži Nacionalni muzej tepiha u Ašhabadu, a da u Vladi funkcioniše i Ministarstvo za tepihe.
Smatra se da je autohtona rasa konja rase Ahal Teke ne samo jedna od najređih, nego da su konji te rase i među najlepšima na svetu. U Turkmenistanu konji su izuzetno poštovane životinje, čemu svedoči i nacionalni grb zemlje na kome se nalazi prikaz te životinje.
