Možda ne toliko poznat kao recimo Gračanica, manastir Grnčarica vredan je posete. Ne samo zbog okruženja i vinograda, koji se u njegovoj blizini nalaze, nego i zbog mira i spokoja, koji čovek oseti kada ga poseti.
Manastir u Prnjavoru, selu nadomak Kragujevca, mesto je na kome se nalazi manastir Grnčarica.
O njegovom, posve interesantnom nazivu postoje i dva zanimljiva narodna predanja.
Manastir Grnčarica kod Kragujevca
Kada se iz pravca Kragujevca krene put Beograda, nakon oko 20 kilometara puta, sa desne strane nalazi se skretanje za selo Prnjavor. Takođe, jasno su istaknuti i putokazi na kojima je navedeno gde se nalazi manastir Grnčarica.
Nakon kraćeg putovanja kroz šumadijsko selo nailazi se na ovu srednjevekovnu svetinju, čiji se nastanak pripisuje srpskom kralju Dragutinu Nemanjiću.
Oprečna su mišljenja o tome ko je i kada izgradio manastir, iako se prema jednom predanju on pripisuje kralju Dragutinu. Međutim, drugo narodno predanje navodi da su vrsni majstori, koji su se bavili grnčarskim zanatom na tom području bili ti, koji su manastir Grnčaricu podigli.
Skrovita lokacija
Iako je danas prilično lako dostupan, ovaj manastir je u svoje vreme bio na skrovitoj lokaciji. Zapravo, prvobitno je manastir Grnčarica, sa glavnom crkvom posvećenom Svetom Nikoli, bio podignut nedaleko od današnje svetinje. Skrovito mesto odabrano je sa razlogom, kako bi ova svetinja na taj način bila koliko-toliko zaštićena.
Poznato je da je u godinama nakon završetka Boja na Kosovu prvobitna svetinja porušena. Današnji manastir Grnčarica podignut je u godinama nakon odsudne bitke na mestu, na kome se i danas nalazi.
Postoji i teorija da je zapravo polovinom 16. veka ova svetinja podignuta. Otkriven je i deo natpisa, koji je ranije verovatno stajao iznad vrata, koja su u ovu svetinju vodila. Prema tim podacima, manastir Grnčarica podignut je u vreme kada je Osmanskim carstvom vladao sultan Sulejman Veličanstveni. Takođe se iz tog natpisa saznaje da je iguman po imenu Maksim bio zaslužan za obnovu ove svetinje u to doba.
Tome u prilog idu i otkrića fragmenata fresaka, za koje se smatra da su nastale u istom periodu.
Sve do 19. veka je Grnčarica nekoliko puta rušena i paljena, da bi tada bila izvršena značajnija obnova. Tom prilikom je, izuzev zida kojim je kompleks Grnčarice ograđen, takođe podignuta i glavna crkva kakvom je danas vidimo, kao i jedan od konaka.
Za vreme trajanja Velikog rata su austrijski vojnici ne samo opljačkali ovu svetinju, nego i čitavu manastirsku arhivu spalili. Tri zvona koja su do tada bila na manastirskoj crkvi, oni su tom prilikom ukrali.
Ništa manje tešku sudbinu manastir Grnčarica nije imao ni za vreme trajanja Drugog svetskog rata. Po njegovom završetku na čelo ove svetinje dokazi igumanija Efrosinija, sa kojom tom prilikom dolaze i četiri monahinje. One su u ovu svetinju pristigle iz manastira posvećenog Svetoj Petki, koji se nalazi nadomak Paraćina. Od tada do današnjih dana ova svetinja funkcioniše kao ženski manastir.
Kadkakozasto.com / Aleksandra Blažević / “Eparhija Šumadijska”
