Rođeni Zemunci ne doživljavaju Zemun kao deo Beograda, što on u novjoj istoriji jeste, budući da je jedna od beorgadskih opština. Međutim, čim kročite u Zemun shvatićete da to jeste tako. Zemun ima poseban šmek i zaista ne nalikuje ni starom, a posebno ne novom delu našeg glavnog grada.
U tom i takvom Zemunu ima mnogo znamenitosti. I dok su Zemunski kej i plaža Lido, ali i čuvena Zemunska pijaca mnogima prva asocijacija na ovaj deo grada, kula Gardoš ili Zemunska kula, odnosno kula Sibinjanin Janka jeste najpoznatiji simbol Zemuna.
I ne samo zato što se sa ovog uzvišenja na kome se nalazi pruža najlepši pogled na Zemun, nego i zato što je Gradoš jednostavno neizostavno srce Zemuna u svakom smislu.
Kula Gardoš u Zemunu
Danas je Zemunska kula pod zaštitom Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, budući da je proglašena za Spomenik kulture još 1948. godine.
Podignuta je pred kraj 19. veka. Dana 20. avgusta 1896. godine je Milenijumska kula svečano otvorena.
Razlog zbog koga se naziva i Milenijumska vezan je za povod njenog podizanja. Naime, u godini kada je obeležavano hiljadu godina, odnosno jedan milenijum ugarske vladavine i doseljavanja ugarskog stanovništva na područje Panonske nizije, izgrađene su i Milenijumske kule na različitim krajevima tadašnje Kraljevine Ugarske.
Kula Gardoš istorija
Na brdu Gardoš, koje je ujedno bilo na samom jugu Ugarskog kraljevstva, podignuta je Milenijumska kula. Vremenom je ona „prekrštena“, pa je postala Zemunska kula ili, jednostavno kula Gardoš.
Smatra se da je kula izgrađena baš na onom mestu, na kome je nekada postojala Zemunska tvrđava, koja je izgrađena još tokom devetog veka, odnosno u dobra rimskog Taurunuma, kako je bio latinski naziv današnjeg Zemuna. Interesantno je pomenuti da su arheološka iskopavanja na Gardošu ukazala na to da su još ljudi u doba postojanja starčevačke i vinčanske kulture naseljavali to područje.
Kula Gardoš ima visinu od 36 metara i nalazi se na 105 metara nadmorske visine. Sa terase kule, koja je danas otvorena za javnost, pruža se, slobodno se može reći nestvaran pogled na Zemun i okolinu.
Zemunska kula na Gardošu zanimljivosti
- Iako se često navodi da je Milenijumska kula jedna od četiri kule koje su izgrađene na četiri tačke, koje su se nalazile na krajevima Ugarskog kraljevstva, istina je da je povodom hiljadu godina ugarske vladavine tim područjem izgrađeno mnogo više spomenika. Osim po dva u Mađarskoj i Slovačkoj, tada je izgrađen i po jedan spomenik u današnjoj Rumuniji i Ukrajini.
- Kada je 20. avgusta 1896. godine svečano otvorena kula Gardoš u Zemunu, a samo 15 dana nakon završetka radova, u svim tadašnjim crkvama širom Zemuna bilo je održano i bogosluženje.
- Zemunska kula i Milenijumska kula koja je izgrađena na tlu današnje Mađarske, jedine su ostale očuvane.
- Nekoliko puta je pretrpela značajna oštećenja. O njenoj sudbini su često vođene polemike. Dok je bilo onih koji su smatrali da je treba očuvati kao značajan spomenik, bilo je i onih koji su zastupali teoriju da je treba pustiti da potpuno propadne, kao uostalom i kraljevina koju je Zemunska kula na neki način i simbolizovala.
- Milenijumska kula je poznata i kao kula Sibinjan Janka. Zapravo je u pitanju Janjoš Hunjadi, čuveni ugarski, odnosno mađarski vojskovođa, koji se hrabro borio protiv turske vojske. Jedna od bitaka u kojoj je učestvovao odigrala se upravo na mestu na kome je danas kula Gardoš u Zemunu. Tačnije, 440 godina pre nego što je podignuta Zemunska kula, tu je postojalo utvrđenje u kome je život okončao i Janjoš Hunjadi, pa je to i razlog zbog koga je Zemunska kula poznata i kao kula Sibinjanin Janka. Bitka za Beograd vođena je u periodu od 14. do 21. jula 1456. godine. Smatra se da je pobeda Hunjadijeve vojske jedna od najznačajnijih u tom istorijskom periodu. Nažalost, hrabri vojskovođa je izgubio bitku u borbi sa kugom i život je okončao upravo na tom mestu.
- Jedna od najpoznatijih legendi o ovom zdanju tiče se i podzemnih hodnika. Naime, prema tom predanju, kula Gardoš u Zemunu je sa Beorgadskom tvrđavom na Kalemegdanu, u starom delu Beograda, povezana podzemnim tunelom.
